Tổ tiên dòng họ Nguyễn Xuân gốc huyện Tống Sơn (tức huyện Hà Trung ngày nay) tỉnh Thanh Hóa, đã theo Chúa Nguyễn Hoàng vào đàng trong di dân lập ấp. Vào vùng đất Châu Ô, Châu Lý – sau này là vùng đất Thuận Hóa, các Ngài đến làng Chánh Lộc, tổng Vĩnh Xương, phủ Hương Trà, nay thuộc xã Phong Lộc, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế thì dừng chân, khai phá rừng cây lau sậy để canh tác ruộng, vườn, sinh sống, và đã lập nên họ Nguyễn tại đây.
Sơn thủy Hà Trung hiện nay
Con cháu sinh sôi, nảy nở. Để có đất canh tác làm ăn, một bộ phận bậc tiền nhân di lần xuống hướng Đông Nam, dừng chân lại làng Phong Lai Hà thuộc xã Quảng Thái, huyện Quảng Điền ngày nay. Con cháu đông đã lập nên thêm Nguyễn Xuân tại đây.
Đến đời thứ sáu, ông Nguyễn Văn Điền, sinh hạ nhiều con trai, con gái, các anh chị ở lại làng Phong Lại Hà thuộc dòng trưởng. Người em là Nguyễn Văn Diên (tức Dược) di cư về vùng Vĩnh Sia thuộc địa phận làng Thạch Bình, huyện Đan Điền, nay thuộc huyện Quảng Điền. Theo lời kể lại, Ngài làm nghề thuốc, chữa bệnh cho nhân dân trong vùng. Ngài có nhiều người con, người con trưởng về làng Tráng Lực lập họ Nguyễn tại đây (Phái Nguyễn Ngọc Thứ). Một người về làng Thuận Hóa xã Hương Phong – Hương Trà, trước năm 1945 con cháu có về họ gốc làng Thạch Bình. Một người về làng Lai Hà, một làng ven phá ngày nay thuộc xã Quảng Thái. Các con cháu hai bậc tiền nhân này từ năm 1946 đến nay không còn tin tức gì nữa. Một người con thứ lập họ Nguyễn Xuân làng Thạch Bình.
Về họ chính ở làng Chánh Lộc, năm 1958, nhà thờ họ làm lại. Ngày khánh thành có giấy mời phái Thạch Bình và phái Tráng Lực ra dự lễ tế Ngài. Nhưng kế tiếp đó đến nay, con cháu ở quê hương Thị Trấn Sịa không còn liên lạc gì nữa; bởi lẽ, ở mỗi quê nhà đều có nhà thờ họ.
Xin ghi lại để làm tài liệu cho con cháu mai sau, để biết được gốc tích dòng họ và kế tục lưu truyền. Từ đời thứ nhất đến đời thứ 13 đều ghi rõ ràng trong tập gia phả này.
Kể từ đời thứ 14 các cháu hậu sinh tiếp tục cập nhật.
Làm tại Sịa, ngày 15 tháng 01 năm 2009. Các con cháu hệ phái họ Nguyễn Xuân Thạch Bình Trùng tu Gia Phả họ Nguyễn
NGUYỄN VĂN QUYỀN, đời thứ 9, và là con thứ 3 ông Đốc
Thưở nhỏ theo Nho học. Lý hào trong làng bức niết vì lí do là dân ngụ cư. Ông không chịu khuất phục. Gặp khoa thi, mang lều chõng lên kinh đô Huế, đỗ đạt, làm thư lại tại Bộ Công hơn 5 năm.
Sau về làng chờ bổ dụng vào bộ lễ. Trong thời gian đó ông lập chùa thờ phật, tu tại gia được phong làm Phước Nguyên Đại Sư. Sau chùa được cúng dường cho làng Thạch Bình. Chùa bị Tây đốt còn lại cái chuông đồng đang thờ trong chùa mới của làng Thạch Bình ngày nay.
Ông có 7 con thì có 2 con là ông Khánh, và ông Úy. Tham dự kỳ thi hương cuối cung triều đình nhà Nguyễn năm 1919, tức triều Khải Định, hai ông đều đỗ tú tài. Ông Khánh đi khai hoang lập đồn điền tại Thanh Tân Ồ Ồ – xã Phong Mỹ huyện Phong Điền ngày nay. Ông Khánh bị sốt rét mất sớm lúc mới 28 tuổi. Ông Úy làm thầy đồ dạy học ở quê nhà.
NGUYỄN VĂN NIÊN, đời thứ 10, con trưởng ông Hưu
Thuở nhỏ ở với cụ Cố Quyền (Đắc). Lớn đi lính Lệ canh gác Hoàng Thành Huế. Lúc đó, Vua Duy Tân lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp cùng các ông Trần Cao Vân, Trần Quý Cáp. Cuộc kháng chiến thất bại. Cụ Ông Niên (tức Phong) phò vua Duy Tân lánh nạn. Dọc đường ông bị giặc Pháp bắt, sau nhờ bà vợ ông Quan ba Pháp xin tha chết, nhưng bị dày ra vùng rừng núi Nghệ An. Khí hậu vùng rừng núi khắc nghiệt nên cụ ông bị bệnh chết tại đây. Lăng mộ tại bổn xã làng Thạch Binh. Thời gian phục vụ triều đình nhà Nguyễn ông lên chức đội.
Chân lý muôn đời “ Mộc tất hữu bổn”. “Thủy tất hữu nguyên”. “Nhân tất hữu Tổ Tiên”, suy ra: “Cây có cội” “Nước có nguồn”. “Người có tổ tiên”
Từ đó lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ kia, đời đời kế tiếp.
“Tạo vật gốc từ trời”
“Người gốc từ tổ tiên”
Nước chảy quanh co, muôn sông, ngàn suối đều xuất phát từ nguồn mà ra.
Cây cối sum sê, muôn lá, ngàn cành đều sinh ra từ gốc. Mộc do gốc. Nước do nguồn. Tạo vật nước và cây do nguồn và gốc muôn đời không đổi thay.
Chim có tổ, người có tông
Cho nên con cháu trong dòng họ ghi chép phổ hệ vào gia phả, cốt yếu để con cháu kế tiếp nhận biết đời này, qua đời kia hiểu tường tận hệ phái của mình mà không có sự nhầm lẫn.
Mỗi họ có một cuốn gia phả mà các ngài để lại bằng Hán Tự rõ ràng. Từ đời thứ nhất là Ngài Thủy Tổ, từ đó bổ sung các đời, các chi kế tiếp.
Con cháu ngày nay không theo đời nho học, không viết và đọc được chữ Hán, nên xin các Ngài cho con cháu được dịch ra chữ Quốc Ngữ để khỏi mất gốc. Thế hệ sau bổ sung chữ Quốc Ngữ được thuận tiện để ghi nhớ hệ phái của mình.
Với mong muốn sự tồn vinh của dòng họ, con cháu tự hào tổ tiên, nhìn về quá khứ, hướng tới tương lai, giữ nếp gia phong, trau dồi học tập văn hóa, phát huy kinh tế, lấy đạo đức làm gốc, rạng danh dòng họ, để các Ngài tự hào con cháu mình là dòng họ Văn Nhân, có địa vị trong cộng đồng làng xã.
Đây là bài viết của người học trò cũ Tôn Thất Tuệ, viết về thầy của mình, xin trích từ đây
Trong chiều Đại Hàn nầy, tôi chứng nghiệm trực giác chỗ gặp nhau của triết lý và của nghệ thuật, sự yên ổn trở về, không có sự phân biệt danh thủ và dàn nhạc, không có phân biệt giữa cá nhân và chủng loại, không có sự phân biệt hữu hình và vô hình.
Chiều Đại Hàn nầy, tôi cũng nhận tin vị thầy cũ đã qua đời ngày 17.02.2019 hưởng thọ 92 tuổi. Giáo sư Nguyễn Văn đã dạy tôi 1952 lớp đệ thất Nguyễn Tri Phương, môn luân lý mỗi tuần một giờ.
Mãi cho đến gần đây, tôi mới nhờ Phan Chu Trinh mà biết rằng luân lý chỉ là những tập tục, đúng chỗ nầy không đúng chỗ kia, đúng lúc nầy sai lúc kia, chẳng khác Pascal nói sự thật là sai lầm hay ngược lại ở hai bên núi Pyrenées. Nhà cách mạng xứ Quảng lưu ý cần biết thêm triết lý cao xa ngoài những hình thức ấy để biết đạo lý.
Nhờ vậy tôi tự đính chính mà nói rằng thầy Nguyễn Văn đã dạy đạo lý, thầy dạy chúng tôi nghĩa vụ đối với nhân loại, thương mến muôn loài, thương mến thiên nhiên. Thầy còn dạy bổn phận với chính mình. Đừng để mình u muội, thân thể phải tráng kiệm, đừng bê tha, đừng tự tử. Các bậc Phật Thánh cũng làm chừng đó thôi.
Tôi biết thầy đánh cờ tướng rất cao. Nghe nói thầy thắng nhiều lần tại các hội chợ mở ở Thương Bạc hay trường Thượng Tứ. Thầy không phiền đối phương suy nghĩ rất lâu, nhưng khi bên kia đi xong thì thầy chơi cái bụp, đi con cờ của mình như ngày nay đánh với computer.
Thầy rất giỏi chữ Hán nhưng không bao giờ khoe đã đọc sách thánh hiền Khổng Lão Thích. Thầy không khệ nệ như lớp người tiếng Tây gọi là pédant, ra vẻ trí thức.
Thầy đã ra đi. Không chi vui, không có chi buồn; cho nên không cần phải cổ bồn như Trang Tử, không có chi phải khóc la. Thầy đã trở về với nhạc đề của vũ trụ. Người gốc Sịa, thế nào thầy cũng quen biết thi sĩ Trụ Vũ; Trụ Vũ thì “cửa hồn tôi khép lại không cho vũ trụ lòn vô”.
Nhưng vũ trụ không có cửa. Thầy như tiếng vĩ cầm của Beethoven đi vào vũ trụ hài hòa, đánh cờ với Schubert, bút thoại với Bạch Cư Dị …. để lại cho học trò những tuế toái này kia như ta là ai, chết và nhập niết bàn có khác nhau không.
Chiều nay, tôi sẽ vừa nghe Kang đàn Beethoven, vừa ăn cơm trắng với nước tương Đại Hàn. Trước khi dùng bữa, tôi sẽ mời thầy thưởng thức mùi thơm gạo mới, như hương lòng của chính tôi, và của những đứa học trò nhớ thương thầy.-
Đây là bài vết của anh Nguyễn Chính Thắng, đọc để biết được quá khứ đầy tự hào của Sịa xưa qua một người được cả một miền quê trân trọng.
Hồi nhỏ ở Sịa mấy anh em chúng tôi tuy không bà con gì với Cậu Sum nhưng đã luôn luôn gọi cậu Sum bằng Cậu một cách tôn kính và chúng tôi giữ thói quen xưng hô như thế mãi mãi ….!
Khi nền đệ nhất Cộng hoà được thành lập thì cũng là lúc cậu Sum về làm chủ tịch xã Quảng- Phước.
Cậu có dáng dong dỏng cao, da trắng , khuôn mặt giống nét ” Tây” và đối với tôi Cậu rất đẹp trai! Cậu ăn nói lưu loát,lên diễn đàn không bao giờ cần giấy tờ rườm rà như cán bộ cọng sản bây giờ ! Đặc biệt Cậu rất có óc khôi hài …!
Thế hệ học sinh chúng tôi ; sinh vào khoảng thập niên 45-55 may mắn lớn lên và được giáo dục trong nền đệ nhất, đệ nhị Cộng hoà và có lẽ đó là nền giáo dục nhân bản nhất của Việt Nam từ trước đến nay! Công đầu đương nhiên thuộc về quí vị lãnh đạo quốc gia; điều đó thuộc về lịch sử! Riêng tại Sịa và xã Quảng-Phước, chúng ta không thể không nhớ đến những công trình lớn lao mà Cậu Nguyễn Sum đã tạo dựng.
Trường Trung học Bán công Quảng- Phước
Chính cậu là một trong những vị đầu tiên vận động để xây dựng trường Trung học Bán công Quảng- Phước! Ngôi trường đã đào tạo nên rất nhiều nhân sự mẫn cán xuất sắc cả quân sự lẫn hành chánh cho Việt Nam Cộng Hòa.
Là người Sịa, ai đi xa cũng nhớ về quê nhà. Mà cái thời quê Sịa đẹp nhất, thanh bình nhất, lại là thời cậu Sum làm xã trưởng. Đương nhiên, ai cũng biết không phải chỉ có Cậu Sum tạo được thanh bình cho Sịa. Nhưng trong không khí thanh bình ấy, với vai trò một người lãnh đạo địa phương, Cậu Sum đã tạo cho Sịa một hình hài mới, duyên dáng mới và đẹp đẽ biết nhường nào …! Có lẽ câu ca tụng “Nhất Huế nhì Sịa! ” đúng nhất vào thời điểm này …!
Chợ Sịa
Thứ hai là chợ Sịa. Chợ Sịa trong chiến tranh đã bị đốt phá tiêu điều. Khi đất nước độc lập, để ổn định dân sinh chính quyền xã Quảng Phước đã cho xây dựng lại chợ Sịa trên nền cũ có thành và cổng mới. Trên cổng chợ có bốn chữ: “Cầu Chi Tất Đắc ” Ai ai đi chợ thấy bốn chữ “Cầu chi tất đắc “cũng đều hài lòng. ( Người bán muốn bán cho đắt hàng , người mua tin rằng sẽ mua được giá rẻ. )Thật là ý nghĩa và vô cùng nhân bản. Chợ của mọi người và vì mọi người …!
Hai bên cổng chợ có hai câu đối như sau:
“Chợ cũ bến xưa, quang cảnh mới,
Người đông, của có, phố phường vui.”
(Tôi nghe rằng tất cả các câu trên đều cùng một tác giả đó là thân phụ của cậu Sum).
Đê trường đề
Thứ ba là con đê ngăn nước mặn. Chủ tịch xã Nguyễn Sum đã xin ngân sách Trung ương đắp một con đê ngăn nước mặn khỏi tràn vào đồng ruộng cho nhân dân Sịa có đủ ruộng trồng lúa và dẫn ngược dòng nước ngọt trở lại cho nhà nông đủ nước tưới lúa và rau quả vào mùa hạn hán. Đó là công trình “Đê trường đề ” chạy dài dọc theo phá Tam Giang từ giáp ranh xã Quảng Lợi bao bọc xuống Phước Lâm , Phước Lý ,Hà Đồ , Mai Dương….
Công tác đắp ” Đê trường đề ” rất là vui nhộn! Cờ dông ,trống đánh suốt ngày, ai ai cũng hớn hở hưởng ứng vì họ biết là đắp đê ngăn mặn cho ruộng của làng minh,tức là cho chính mình. Các kỹ sư ty nông nghiệp tỉnh Thừa Thiên đã thiết kế bản vẽ và hướng dẫn kỹ thuật rất chu đáo cho nên công trình vẫn tồn tại cho đến ngày nay.
Kênh thủy lợi
Sau khi ngăn được nước mặn rồi thì phải cần có nước ngọt cho cây lúa và hoa màu của nhiều cánh đồng nhất là cánh đồng An Gia. Và vì vậy công trình dẫn nước từ sông Sịa tưới cho đồng An gia ra đời vào các năm 1956, 1957, 1958.
Mỗi lần có dịp ra phá Tam Giang hóng mát vào mùa hè khi đi qua hết làng An Gia quí vị sẽ thấy một cánh đồng mướt xanh màu lá mạ ngút ngàn chạy xa tắp đến tận bờ phá Tam Giang đó là nhờ công trình dẫn thủy nhập điền của chủ tịch xã Nguyễn Sum ngày nào.
Có quá nhiều dấu ấn của cậu Nguyễn Sum trên quê hương Sịa. Sau thành phố Huế, Sịa là nơi có trường trung học đầu tiên, cũng là vùng quê đầu tiên được thắp sáng bằng điện. Giao thông được cải thiện rất nhanh chóng. Huế Sịa là tuyến xe đò nhộn nhịp nhất của tỉnh Thừa Thiên, xe lam và xe ngựa chạy ra tới thủy lập và cả phong lai.
An ninh của thôn xóm và nhân dân được bảo vệ rất tốt, hầu như không có trộm cắp và chưa bao giờ xảy ra bất cứ vụ án hình sự nào vào thời đó. Nơi nơi thanh bình và có lẽ Sịa là nơi thanh bình nhất.
Đời sống nhân dân được nâng cao cả vật chất lẫn tinh thần. Văn hoá truyền thống được duy trì tốt qua tất cả lễ hội nhân gian từ đình chùa miếu mạo cho đến nhà thờ họ đạo v.v. Đã có rất nhiều đoàn văn nghệ trung ương về Sịa trình diễn miễn phí cho bà con thưởng thức, phim lưu động được chiếu hầu như hàng tháng. Sịa là địa phương duy nhất của miền Trung tổ chức hội chợ triển lãm thương mãi và nông nghiệp toàn quốc. Điều lý thú của dân Sịa là trong ngày khai mạc họ đã thấy hình ảnh chủ tịch Nguyễn Sum trong Âu phục với bộ Vét tông cà vạt đi bên cạnh quí vị Bộ trưởng của Chính phủ từ Sàigon ra nhìn rất oai vệ!
Thế rồi …
Vì quốc biến cậu Sum ra đi, và đi mãi, không hề nói một chữ về đời mình!
“Cái quan định luận” là chuyện xưa nay, ;áo quan đã khép lại, cậu Sum đã nằm yên trong huyệt mộ vào ngày hôm qua ; trong những thứ linh tinh vật chất mà cuộc đời còn đem theo đến bên mộ người có một vòng hoa nhỏ của đồng hương Sịa…
Những dòng này được ghi vội như một nén nhang xin tiễn biệt một con người đã có công làm cho Sịa văn minh và đẹp đẽ hơn và chính nhờ vậy tôi càng yêu Sịa của tôi hơn ….!
