Đây là bài vết của anh Nguyễn Chính Thắng, đọc để biết được quá khứ đầy tự hào của Sịa xưa qua một người được cả một miền quê trân trọng.
Hồi nhỏ ở Sịa mấy anh em chúng tôi tuy không bà con gì với Cậu Sum nhưng đã luôn luôn gọi cậu Sum bằng Cậu một cách tôn kính và chúng tôi giữ thói quen xưng hô như thế mãi mãi ….!
Khi nền đệ nhất Cộng hoà được thành lập thì cũng là lúc cậu Sum về làm chủ tịch xã Quảng- Phước.
Cậu có dáng dong dỏng cao, da trắng , khuôn mặt giống nét ” Tây” và đối với tôi Cậu rất đẹp trai! Cậu ăn nói lưu loát,lên diễn đàn không bao giờ cần giấy tờ rườm rà như cán bộ cọng sản bây giờ ! Đặc biệt Cậu rất có óc khôi hài …!
Thế hệ học sinh chúng tôi ; sinh vào khoảng thập niên 45-55 may mắn lớn lên và được giáo dục trong nền đệ nhất, đệ nhị Cộng hoà và có lẽ đó là nền giáo dục nhân bản nhất của Việt Nam từ trước đến nay! Công đầu đương nhiên thuộc về quí vị lãnh đạo quốc gia; điều đó thuộc về lịch sử! Riêng tại Sịa và xã Quảng-Phước, chúng ta không thể không nhớ đến những công trình lớn lao mà Cậu Nguyễn Sum đã tạo dựng.
Trường Trung học Bán công Quảng- Phước
Chính cậu là một trong những vị đầu tiên vận động để xây dựng trường Trung học Bán công Quảng- Phước! Ngôi trường đã đào tạo nên rất nhiều nhân sự mẫn cán xuất sắc cả quân sự lẫn hành chánh cho Việt Nam Cộng Hòa.
Là người Sịa, ai đi xa cũng nhớ về quê nhà. Mà cái thời quê Sịa đẹp nhất, thanh bình nhất, lại là thời cậu Sum làm xã trưởng. Đương nhiên, ai cũng biết không phải chỉ có Cậu Sum tạo được thanh bình cho Sịa. Nhưng trong không khí thanh bình ấy, với vai trò một người lãnh đạo địa phương, Cậu Sum đã tạo cho Sịa một hình hài mới, duyên dáng mới và đẹp đẽ biết nhường nào …! Có lẽ câu ca tụng “Nhất Huế nhì Sịa! ” đúng nhất vào thời điểm này …!
Chợ Sịa
Thứ hai là chợ Sịa. Chợ Sịa trong chiến tranh đã bị đốt phá tiêu điều. Khi đất nước độc lập, để ổn định dân sinh chính quyền xã Quảng Phước đã cho xây dựng lại chợ Sịa trên nền cũ có thành và cổng mới. Trên cổng chợ có bốn chữ: “Cầu Chi Tất Đắc ” Ai ai đi chợ thấy bốn chữ “Cầu chi tất đắc “cũng đều hài lòng. ( Người bán muốn bán cho đắt hàng , người mua tin rằng sẽ mua được giá rẻ. )Thật là ý nghĩa và vô cùng nhân bản. Chợ của mọi người và vì mọi người …!
Hai bên cổng chợ có hai câu đối như sau:
“Chợ cũ bến xưa, quang cảnh mới,
Người đông, của có, phố phường vui.”
(Tôi nghe rằng tất cả các câu trên đều cùng một tác giả đó là thân phụ của cậu Sum).
Đê trường đề
Thứ ba là con đê ngăn nước mặn. Chủ tịch xã Nguyễn Sum đã xin ngân sách Trung ương đắp một con đê ngăn nước mặn khỏi tràn vào đồng ruộng cho nhân dân Sịa có đủ ruộng trồng lúa và dẫn ngược dòng nước ngọt trở lại cho nhà nông đủ nước tưới lúa và rau quả vào mùa hạn hán. Đó là công trình “Đê trường đề ” chạy dài dọc theo phá Tam Giang từ giáp ranh xã Quảng Lợi bao bọc xuống Phước Lâm , Phước Lý ,Hà Đồ , Mai Dương….
Công tác đắp ” Đê trường đề ” rất là vui nhộn! Cờ dông ,trống đánh suốt ngày, ai ai cũng hớn hở hưởng ứng vì họ biết là đắp đê ngăn mặn cho ruộng của làng minh,tức là cho chính mình. Các kỹ sư ty nông nghiệp tỉnh Thừa Thiên đã thiết kế bản vẽ và hướng dẫn kỹ thuật rất chu đáo cho nên công trình vẫn tồn tại cho đến ngày nay.
Kênh thủy lợi
Sau khi ngăn được nước mặn rồi thì phải cần có nước ngọt cho cây lúa và hoa màu của nhiều cánh đồng nhất là cánh đồng An Gia. Và vì vậy công trình dẫn nước từ sông Sịa tưới cho đồng An gia ra đời vào các năm 1956, 1957, 1958.
Mỗi lần có dịp ra phá Tam Giang hóng mát vào mùa hè khi đi qua hết làng An Gia quí vị sẽ thấy một cánh đồng mướt xanh màu lá mạ ngút ngàn chạy xa tắp đến tận bờ phá Tam Giang đó là nhờ công trình dẫn thủy nhập điền của chủ tịch xã Nguyễn Sum ngày nào.
Có quá nhiều dấu ấn của cậu Nguyễn Sum trên quê hương Sịa. Sau thành phố Huế, Sịa là nơi có trường trung học đầu tiên, cũng là vùng quê đầu tiên được thắp sáng bằng điện. Giao thông được cải thiện rất nhanh chóng. Huế Sịa là tuyến xe đò nhộn nhịp nhất của tỉnh Thừa Thiên, xe lam và xe ngựa chạy ra tới thủy lập và cả phong lai.
An ninh của thôn xóm và nhân dân được bảo vệ rất tốt, hầu như không có trộm cắp và chưa bao giờ xảy ra bất cứ vụ án hình sự nào vào thời đó. Nơi nơi thanh bình và có lẽ Sịa là nơi thanh bình nhất.
Đời sống nhân dân được nâng cao cả vật chất lẫn tinh thần. Văn hoá truyền thống được duy trì tốt qua tất cả lễ hội nhân gian từ đình chùa miếu mạo cho đến nhà thờ họ đạo v.v. Đã có rất nhiều đoàn văn nghệ trung ương về Sịa trình diễn miễn phí cho bà con thưởng thức, phim lưu động được chiếu hầu như hàng tháng. Sịa là địa phương duy nhất của miền Trung tổ chức hội chợ triển lãm thương mãi và nông nghiệp toàn quốc. Điều lý thú của dân Sịa là trong ngày khai mạc họ đã thấy hình ảnh chủ tịch Nguyễn Sum trong Âu phục với bộ Vét tông cà vạt đi bên cạnh quí vị Bộ trưởng của Chính phủ từ Sàigon ra nhìn rất oai vệ!
Thế rồi …
Vì quốc biến cậu Sum ra đi, và đi mãi, không hề nói một chữ về đời mình!
“Cái quan định luận” là chuyện xưa nay, ;áo quan đã khép lại, cậu Sum đã nằm yên trong huyệt mộ vào ngày hôm qua ; trong những thứ linh tinh vật chất mà cuộc đời còn đem theo đến bên mộ người có một vòng hoa nhỏ của đồng hương Sịa…
Những dòng này được ghi vội như một nén nhang xin tiễn biệt một con người đã có công làm cho Sịa văn minh và đẹp đẽ hơn và chính nhờ vậy tôi càng yêu Sịa của tôi hơn ….!
Xin nghiêng mình Vĩnh biệt Cậu quý mến!